Pardus’tan Gelen Miras
Pisi Linux’un tarihini, Türkiye’de geliştirilen Pardus GNU/Linux dağıtımından bağımsız ele almak mümkün değildir. Pisi Linux’un temelini oluşturan PiSi paket yönetim sistemi, ÇOMAR, Kaptan, YALI ve Müdür gibi teknolojiler ilk olarak TÜBİTAK tarafından yürütülen Pardus projesi kapsamında geliştirildi.
PiSi, açılımıyla “Packages Installed Successfully as Intended”, Python ile geliştirilmiş bir paket yönetim sistemidir. Paketlerin oluşturulması, kurulması, kaldırılması ve güncellenmesinin yanı sıra bağımlılık yönetimini de gerçekleştirir. Kaynak paketlerin tanımlanmasında XML dosyaları ve Python betikleri kullanması, Pardus’un kendine özgü geliştirme altyapısının önemli parçalarından biriydi.
Pisi Linux’un resmî geliştirici belgeleri de PiSi’yi 2011 öncesi Pardus projesi kapsamında geliştirilen bir ikili paket yönetim sistemi olarak tanımlamaktadır.
Pardus’un PiSi tabanlı sürümleri yıllar içinde kendi paket depoları ve sistem araçlarıyla bağımsız bir GNU/Linux ekosistemi oluşturdu. Ancak Pardus projesinin sonraki dönemde izlediği yol, bu teknolojilerin geleceğini değiştirecekti.
Pardus’taki Değişim ve Anka’nın Ortaya Çıkışı
2011 sonrasında Pardus projesinin yapısı ve geliştirme modeli önemli ölçüde değişmeye başladı. Pardus’un özgün teknolojilerini ve PiSi tabanlı yapısını sürdürmek isteyen topluluk ise mevcut altyapının geliştirilmesine devam etmek amacıyla harekete geçti.
Bu çalışmalar sonucunda Anka adı verilen topluluk girişimi ortaya çıktı.
Anka çalışmalarının somut olarak görülebildiği önemli dönüm noktalarından biri Mayıs 2012‘dir. Pardus-Linux.org üzerinde yayımlanan “Pardus 2012 ‘codename’ ANKA” başlıklı duyuruda, Pardus 2012 Anka test sürümünün hazır olduğu açıklandı.
Bu aşamada Anka henüz ayrı bir kurulum ISO’sundan çok, Pardus 2011.2 üzerine uygulanabilen yeni bir paket deposu biçiminde denenebiliyordu. Duyurudaki teknik bilgiler, Anka deposunun yalnızca 64 bit sistemler için hazırlandığını ve yaklaşık 5.200 paket, 22.300 PiSi dosyası ve 54 GB’lık bir paket havuzuna ulaştığını gösteriyordu.
Kullanıcıların Pardus 2011.2 kurup mevcut Pardus deposunu devre dışı bırakarak Anka test deposuna geçmeleri tarif ediliyordu.
Test sistemi o sırada Linux 3.2.5 çekirdeği ve KDE 4.8.2 gibi güncellenmiş bileşenler içeriyordu. Ayrıca Anka’nın kaynak ve inşa dosyaları için bir SVN altyapısının da faaliyete geçtiği dönemin kayıtlarında görülmektedir.
Dolayısıyla Anka yalnızca daha sonra ortaya atılmış bir Pisi Linux adı değildi. 2012’de çalışan paket deposu, geliştirme altyapısı ve test kullanıcıları bulunan somut bir topluluk projesiydi.
Pardus 2012 Anka
Anka’nın temel hedefi, PiSi tabanlı Pardus’un teknolojik devamlılığını sağlamaktı. Bu nedenle başlangıç döneminde proje Pardus 2012 Anka ve daha sonra Pardus-Anka adlarıyla anıldı.
“Anka” adı da projenin içinde bulunduğu durumu simgeliyordu: geliştirilmesinin sona ereceğinden endişe edilen özgün Pardus altyapısının topluluk tarafından yeniden canlandırılması.
Mayıs 2012’deki duyuruda Anka’nın yalnızca güncel paketlerden oluşan bir sistem olarak kalmayacağı, yeni teknolojiler ve ek değerlerle geliştirilerek daha sonra kurulabilir ve kararlı bir sürüme dönüştürülmesinin planlandığı belirtiliyordu.
Bu nedenle Pisi Linux tarihindeki gelişim çizgisini:
Pardus → Pisi Linux
şeklinde doğrudan göstermek yerine:
PiSi tabanlı Pardus → Pardus 2012 Anka → Pardus-Anka → Pisi Linux
şeklinde göstermek tarihsel gelişimi daha doğru yansıtmaktadır.
Pisi Linux Adının Ortaya Çıkışı
2013’e gelindiğinde proje yeni bir aşamaya geçti. Pardus adından ve TÜBİTAK tarafından yürütülen Pardus projesinden bağımsız bir dağıtım kimliği oluşturuldu ve Pisi Linux adı kullanılmaya başlandı.
Yeni adın merkezine, Pardus’tan devralınan en belirgin teknolojilerden biri olan PiSi paket yönetim sistemi yerleştirildi.
Bu geçiş yalnızca bir isim değişikliğinden ibaret değildi. Pisi Linux, Pardus’un Debian tabanına geçtiği dönemde eski PiSi tabanlı Pardus teknolojilerinin geliştirilmesini sürdüren bağımsız, topluluk tabanlı bir GNU/Linux dağıtımına dönüştü.
Pisi Linux’un resmî tanımı da bu sürekliliği açıkça ortaya koymaktadır. Proje kendisini “Pisi tabanlı son Pardus sürümünü temel alan” ve özgür yazılım topluluğu tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olarak tanımlamaktadır.
Pisi Linux’un resmî sitesinde projenin başlangıç yılı 2013 olarak gösterilmektedir.
Pisi Linux 1.0 Geliştirme Süreci
Pisi Linux adı altında ilk sürümün geliştirilmesi 2013 boyunca devam etti.
Resmî Pisi Linux sürüm kayıtlarına göre 1.0 serisinin geliştirme sürecindeki başlıca sürümler şunlardır:
| Sürüm | Kod Adı | Tarih |
|---|---|---|
| Pisi Linux 1.0 Beta 1 | Sueño (Rüya) | 2013 |
| Pisi Linux 1.0 Beta 2 | Sueño (Rüya) | 18 Haziran 2013 |
| Pisi Linux 1.0 Beta 3 | Sueño (Rüya) | 25 Haziran 2013 |
| Pisi Linux 1.0 RC | İzmir | 20 Eylül 2013 |
| Pisi Linux 1.0 RC2 | Erdinc | 18 Mart 2014 |
| Pisi Linux 1.0 | — | 14 Ağustos 2014 |
Böylece 2012’de Anka adı altında başlayan çalışmalar, yaklaşık iki yıllık geliştirme ve dönüşüm sürecinin ardından Pisi Linux adı altında kararlı bir dağıtıma ulaştı.
Pisi Linux 1.0
İlk kararlı Pisi Linux 1.0, 14 Ağustos 2014 tarihinde yayımlandı.
Dönemin uluslararası FTP aynalarında Pisi Linux 1.0’ın KDE, LXDE, XFCE ve Minimal kurulum kalıpları ile geliştirme sürecindeki RC sürümlerinin ISO dosyalarının arşivleri bulunmaktadır.
Bunu kısa süre sonra Pisi Linux 1.1 izledi. Resmî sürüm kayıtlarına göre KDE sürümü 4 Kasım 2014 tarihinde yayımlandı.
Bu dönem, Anka ile başlayan devamlılık çabasının artık kendi adı, paket depoları ve sürüm döngüsü bulunan bağımsız bir dağıtıma dönüşmesini temsil etmektedir.
Pisi Linux 2.0 ve KDE Plasma 5’e Geçiş
Pisi Linux’un bir sonraki büyük dönüşümü 2.0 serisiyle gerçekleşti.
Pisi Linux 2.0 Alfa 7 “New Cat”, 25 Ocak 2016 tarihinde KDE 5 tabanlı olarak yayımlandı. Minimal sürümü ise 31 Ocak 2016 tarihinde geldi.
2.0 geliştirme sürecinde yalnızca masaüstü ortamı değiştirilmedi. Pardus’tan devralınan teknolojilerin önemli bir kısmı da modernleştirildi.
2017’de yayımlanan Pisi GNU/Linux KDE5 Beta 2 duyurusunda PiSi, ÇOMAR ve Kaptan gibi Pardus’tan miras kalan uygulamaların güncellendiği; kritik uygulamalarda Python 3 ve PyQt5 geçişi yapıldığı belirtilmektedir.
Aynı dönemde önemli bir başka değişiklik daha gerçekleştirildi. Pardus’tan devralınan YALI kurulum sistemi yerine Calamares kullanılmaya başlandı. Bu değişiklik Pisi Linux’a canlı sistem üzerinden çalıştırılabilme ve kurulabilme imkânı da sağladı.
Uzun geliştirme sürecinin ardından Pisi Linux 2.0 “Atatürk”, 29 Nisan 2018 tarihinde kararlı sürüm olarak yayımlandı.
Pisi Linux 2.1 Serisi
2.0’ın ardından geliştirme 2.1 serisiyle devam etti.
| Sürüm | Kod Adı | Tarih |
|---|---|---|
| Pisi Linux 2.0 | Atatürk | 29 Nisan 2018 |
| Pisi Linux 2.1 | Ata | 23 Kasım 2018 |
| Pisi Linux 2.1.1 | Felis Catus | 28 Şubat 2019 |
| Pisi Linux 2.1.2 | Mehmetçik | 14 Aralık 2019 |
Bu süreçte dağıtımın paket depoları ve Pardus’tan devralınan araçları yeni GNU/Linux ekosistemine uyarlanarak geliştirilmeye devam edildi.
Pardus’tan Devralınan Teknolojiler
Pisi Linux’u birçok başka Pardus türevinden ayıran önemli özellik, yalnızca Pardus’un görünümünü veya masaüstü yapısını temel almaması; özgün Pardus teknolojilerinin önemli bölümünün geliştirilmesini sürdürmesidir.
Pardus’tan devralınan başlıca teknolojiler arasında şunlar bulunmaktadır:
- PiSi — Paket yönetim sistemi
- ÇOMAR — Yapılandırma yönetim altyapısı
- Paket Yöneticisi — PiSi için grafik paket yönetim arayüzü
- Kaptan — İlk kullanım ve masaüstü yapılandırma aracı
- YALI — Pardus’un özgün kurulum sistemi
- Müdür — Sistem açılışı ve servis yönetiminde kullanılan Pardus teknolojilerinden biri
YALI’nin yerini daha sonra Calamares almış olsa da diğer özgün teknolojilerin önemli bir bölümü Pisi Linux içerisinde geliştirilmeye devam etti.
Bu nedenle Pisi Linux, Debian tabanlı güncel Pardus’tan teknik olarak önemli ölçüde farklı bir dağıtımdır. Günümüzdeki Pardus Debian ekosistemini temel alırken Pisi Linux, eski Pardus’un PiSi paketleme sisteminden gelen bağımsız paket ve dağıtım altyapısını sürdürmektedir.
Günümüzde Pisi GNU/Linux
Pisi Linux geliştirmesi sonraki yıllarda da topluluk temelli olarak devam etti. Projenin odağında son kullanıcıya yönelik, güncel ve grafik arayüz ağırlıklı bir GNU/Linux masaüstü dağıtımı oluşturmak bulunmaktadır.
Dağıtım günümüzde x86-64 mimarisini desteklemektedir.
Pisi’nin kendine özgü paket altyapısı da yaşamaya devam etmektedir. 2026 itibarıyla resmî geliştirici paket dizininde binlerce paket bulunmaktadır.
Proje 2026 yılında da aktif olarak güncellenmektedir. Temmuz ve Ağustos 2026 güncellemelerinde Linux çekirdeği, Mesa, PipeWire, Wayland/X11 bileşenleri ve KDE altyapısı güncellenirken masaüstü KDE Plasma 6 serisine taşınmıştır.
Temmuz 2026 tarihli büyük sistem güncellemesinde Plasma 6.7.2 ve KDE uygulamalarının 26.04.3 serisi kullanılmıştır.
Ağustos 2026 güncellemelerinde de Plasma 6, KDE Frameworks, Mesa, PipeWire, Firefox, Docker ve çok sayıda sistem bileşeni için yeni PiSi paketleri yayımlanmaya devam etmiştir.
Tarihsel Önemi
Pisi Linux’un Türkiye’deki özgür yazılım tarihi açısından önemi yalnızca yeni bir GNU/Linux dağıtımı olmasından kaynaklanmamaktadır.
Proje, Pardus’un ilk dönemlerinde Türkiye’de geliştirilen özgün GNU/Linux teknolojilerinin bir bölümünün, Pardus’un teknik altyapısının değişmesinden sonra da topluluk tarafından yaşatılmasını sağlamıştır.
Pisi Linux tarihini üç ana dönemde değerlendirmek mümkündür:
1. Pardus ve PiSi dönemi
Pardus bünyesinde PiSi, ÇOMAR, YALI, Kaptan, Müdür ve diğer özgün teknolojilerin geliştirildiği dönemdir.
2. Anka dönemi — 2012-2013
PiSi tabanlı Pardus altyapısının topluluk tarafından sürdürülmeye çalışıldığı, Pardus 2012 Anka ve Pardus-Anka adlarının kullanıldığı geçiş dönemidir.
3. Pisi Linux dönemi — 2013-günümüz
Anka çalışmalarından doğan topluluğun Pardus markasından bağımsızlaşarak Pisi Linux adı altında kendi dağıtımını geliştirmeye başladığı dönemdir.
Tarihsel gelişim aşağıdaki şemada özetlenmiştir:
2012’de Anka deposuyla başlayan topluluk çalışması, 2013’te Pisi Linux kimliğine kavuşmuş; 2014’te ilk kararlı sürümünü yayımlamış ve sonraki yıllarda kendi paket depolarını ve geliştirme altyapısını koruyan bağımsız bir GNU/Linux dağıtımı olarak yoluna devam etmiştir.
Bugün Pisi GNU/Linux, köklerini PiSi tabanlı Pardus’tan alan ve bu mirasın özgün paket yönetimi ile sistem araçlarını güncel GNU/Linux teknolojileriyle birlikte geliştirmeyi sürdüren topluluk tabanlı bir dağıtımdır.
Kaynaklar
- Pisi Linux — Hakkımızda: https://pisilinux.org/page/43-hakkimizda.html
- Pisi Linux — Resmî site: https://pisilinux.org/
- Pisi Linux Developer — PiSi geliştirici belgeleri: https://developer.pisilinux.org/
- Pisi Linux — Sürüm geçmişi: https://pisilinux.org/wiki/content/48-pisilinux.html
- Pisi Linux — Sürüm kayıtları: https://pisilinux.org/wiki/content/143-pisi-linux-yeni-2021.html
- Pisi GNU/Linux KDE5 Beta 2 duyurusu: https://pisilinux.org/blog/content/32-pisi-gnu-linux-kde5-beta-2.html
- Pardus-Linux.org — Pardus 2012 “codename” ANKA duyurusu: https://www.pardus-linux.org/haberler/2012/05/pardus_2012_codename_anka/index.html
- Pisi Linux FTP arşivi — GWDG: https://ftp.gwdg.de/pub/linux/pisilinux/
- Pisi Linux — 2026 güncelleme duyuruları: https://pisilinux.org/blog/